NAQŞBANDIYYA ŞAJARASI IZIDAN

Ma’lumki, dunyoga maşhur Naqşbandiya tariqatiga Buxoro yaqinidan yetişib çiqqan uluğ zot Şayx Bahouddin Naqşband (1318-1389) taraflaridan asos solingan. Aslida esa mazkur tariqat Şayx Abduxoliq Ğijduvoniy asos solgan Xojagon tariqatining ma’naviy davomçisi bölib, Xojagoni-Naqşbandiya deb nomlangan va hozirda dunyoning köplab davlatlariga keng tarqalgan. “Maqomoti Amir Kulol” asarida Xojagon tariqati şayxi Sayyid Amir Kulol hazratlarining otasi Sayyid Hamza Jaloliddin bilan Hazrati Sayyid Ota alayhirrahma bir-birlariga birodar bölganliklari, ya’ni nasab jihatidan ham qarindoş ekanliklari, Hazrati Sayyid Ota Şayx Sayyid Amir Kulolni dunyoga kelişini va uning ta’limoti dunyoga keng yoyilişini başorat qilganliklari bayon etilgan. Şayx Boboyi Samosiyning tavsiyalari bilan Sayyid Amir Kulol yoş Muhammad Bahouddinni öz qaramoğiga olib, unga ta’lim tarbiya berganligi va tariqat bobida izojat berganligi köplab manbalarda zikr etilgan. Bahouddin Naqşband hazratlarining nasabnomalari aksariyat tarixiy manbalarda quyidagiça keltirilgan:
Hazrati Ali (r.a.) ibn, Imom Husayn (r.a.) ibn, Imom Zaynulobidin (r.a.) ibn, Imom Muhammad Boqir (r.a.) ibn, Imom Ja’fari Sodiq (r.a.) ibn, Imom Muso Kozim (r.a.) ibn, Imom Ali Muso ar Rizo (r.a.) ibn, Imom Muhammad At-Taqiy (r.a.) ibn, Imom Ali Al-Naqiy (r.a.) ibn, Sayyid Imom Al-Askariy (r.a.) ibn, Sayyid Ali Akbar ibn, Sayyid Mahmud (ba’zi manbalarda Muhammad) ibn, Sayyid Taqiy Söfi Muhammad Xilvatiy ibn, Sayyid Buloqiy ibn, Sayyid Şa’bon ibn, Sayyid Qosim Mahdiy ibn, Sayyid Zaynulobidin ibn, Sayyid Mir Abdulloh ibn, Sayyid Mir Burhoniddin ibn, Sayyid Jaloliddin Buxoriy ibn, Sayyid Muhammad Buxoriy ibn, Xoja Bahouddin Naqşband.
Ammo aniqlanayotgan boşqa qadimiy nasab (ansob) manbalarida, jumladan, “Majmaul ansob” asarida ham yuqorida keltirilgan nasabnoma Sayyid Amir Kulol (q.s.) hazratlariga oidligi bayon etilgan. Aynan şu holat bizni tadqiqot ölaroq, Yaqin Şarq mamlakatlaridagi yigirmaga yaqin naqobat taşkilotlarining nasabşunos olimlarining bu boradagi xulosalarini aniqlaşga undadi. Natijada Iroq, Eron va Turkiyadagi Sayyid Amir Kulol (q.s.) avlodlari şajarasidagi ajdodlarning nomlari yuqorida keltirilgan şajaradagi ma'lumotlar bilan deyarli bir ekanligi hamda jumhur nasabşunos olimlarning xulosalariga köra, maşxur avliyo Sayyid Ahmad Solih laqabi Sayyid Ota alayhirrahma hazratlarining hamda Sayyid Amir Kulol ibn Sayyid Amir Hamza Jaloliddinning nasablari Sayyid Muhammad ibn Sayyid Ali laqabi Akbar al-Amir Nuriddin Sulton Sodot ibn Sayyid imom Muhammad Kabir al-Askariy al-Javhariy al-Baaj ibn Imom Ali Naqiy al-Hodiyga borib tutaşişi sahih deb topilganligi hamda Yaqin Şarqdagi xalqaro naqobat taşkilotlari tomonidab ularning avlodlariga nasab guvohnomalari va qarornomalari taqdim etilganligini aniqlandi.
Hazrat Xoja Bahouddin Naqşbandning nasablari ham şu uluğ zotlarning şajaralari bilan bir ekanligi ma’lum böldi. U zot ona tomonidan siddiqiydurlar, ya’ni nasablari Hazrat Abu Bakr Siddiq r.a.ga borib tutaşadi.
Hazrat Xoja Bahouddin Naqşband (quddisa sirruhu)ning asli ismlari Sayyid Muhammad ibn Muhammad ibn Jaloliddin Buxoriy bölib, Xojai Buzrug (Uluğ Xoja), Şohi Naqşband, Bahouddin nomlari bilan ham jahonga maşhur.
Hazrat Xoja Bahouddinning kasblari matoga naqş solmoq bölgan, şuning uçun u zoti şarifning ismlariga Naqşband taxallusini qöşilgan. Otalarining ismi — Sayyid Muhammad Buxoriy, onalarining ismi — Orifabibi bölgan.
Şajaralar tadqiqoti yölidagi izlanişlarimizda quyidagi mulohazaga töxtalişni joiz deb bildik. Yuqorida körib ötganimizdek Naqşbandiy hazratlarining ajdodlari sirasidan bölmiş Sayyid Ali Akbar nomlari zikr qilingan. Huddi şu nom Turkiston diyorida yaşab ötgan, Iştixonning sönggi qozisi Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasida ham qayd qilingan. Aynan şu holat bizni tadqiqot asnosida mulohazaga undadi.
“Tuhfatul ansob” kitobida, “Maqomoti Şohi Naqşband” kitobida va Pokistonning Lahor şahrida “Naqşbandiya ta’limoti” idorasi tomonidan çop etilgan “Tazkare Khwanadane Hazrat Eshan” (Pokistonlik avliyo “Hazrati Eşon xonadoni şajarasi”) kitobida, şuningdek jamiyatimizga tadqiq etiş uçun Pokistonning Islomobod şahridagi sayyidzodalar tomonidan taqdim etilgan nasabnoma şajarada, internet ensiklopediya veb saytlarining sahifalarida va boşqa manbalarda ham Xoja Bahouddin Naqşband nasablari haqida ma’lumotlar keltirilgan. Yana bu zoti şarifning şajarasi haqida şuni aytişimiz joizki, bizning “Turkiston Sayyidlari va Eşonlari” jamiyati mutaxassislari tomonidan tadqiq qilingan va tasdiqlangan, Iştixonning sönggi qozisi Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasida, Hazrati Muhammad (s.a.v.)dan boşlanganda 17-ta ajdodlarning ismlari Hazrat Xoja Bahouddin Naqşbandning şajarasidagi 17-ta ajdodining ismlari bilan bir xil kelganligini, şuningdek şajaralarni tadqiq qiliş natijasida ularning nasablari Imom al Askariyning öğli Sayyid Ali Akbarga borib taqalişini aniqladik. Faqat Sayyid Ali Akbarning öğlini ismi Xoja Bahouddinning şajarasida Sayyid Mahmud deyilgan bölsa, Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasida Sayyid Muhammad deb yozilgan. Ammo bu har xillikni darhol “xato” deb bölmaydi, çunki bu ismlarni arab yozuvida bir-biriga öxşaş yaqin yozilişini va bu ismlar ularning kunyasi bölganligini ham hisobga oliş kerak.
Bundan taşqari boşqa qölyozma şajaralarda Sayyid Ali Akbarning öğlini töliq ismi Sayyid Muhammad Mahmud Makkiy deb ham keltirilganini inobatga olişimiz kerak. Xoja Bahouddin Naqşbandning va Qozi Sayyid Bahodirxonning 17-çi ajdodining ismi Sayyid Qosim bölgan. Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasida “Sayyid Qosimning ikki öğli bölgan, ular Sayyid Zaynulobiddin va Sayyid Imomiddin” deb yozilgan. Bunda Xoja Bahouddin Naqşbandning şajarasi Sayyid Qosimning birinçi öğli — Sayyid Zaynulobiddinga borib taqaladi, Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasi esa Sayyid Qosimning ikkinçi öğli — Sayyid Imomiddinga borib taqaladi. Bu öxşaşlikni bu ikki zotning quyidagi sxema-jadval körinişidagi şajaralarida körişimiz mumkin:
Hazrati Xoja Sayyid Bahouddin Şohi Naqşbandning ota tomondan şajarasi
- Hazrati Muhammad (s.a.v.)
- Bibi Fotima Zahro va Hazrati Ali (r.a.)
- Imom Husayn (r.a.)
- Imom Zaynulobidin (r.a.)
- Imom Muhammad Boqir (r.a.)
- Imom Ja’fari Sodiq (r.a.)
- Imom Muso Kozim (r.a.)
- Imom Ali Muso ar Rizo (r.a.)
- Imom Muhammad At-Taqiy (r.a.)
- Imom Ali Naqiy (r.a.)
- Imom Hasan al-Askariy (r.a.) (boşqa ansob (nasab) manbalarida aslida — Sayyid imom Muhammad Kabir al-Askariy)
- Sayyid Ali Akbar (Sulton Sodot (Saodat), Sayyidlar sultoni va amiri nomi bilan maşxur)
- Sayyid Mahmud Muhammad
- Sayyid Taqiy Söfi Muhammad Xilvatiy
- Sayyid Buloqiy (boşqa manbada Sayyid Ahmad Nasriddin laqabi Xilvatiy)
- Sayyid Şa’bon
- Sayyid Qosim Mahdiy
- Sayyid Zaynulobidin
- Sayyid Mir Abdulloh
- Sayyid Mir Burhoniddin
- Sayyid Jaloliddin Buxoriy
- Sayyid Muhammad Buxoriy
- Xoja Bahouddin Naqşband Buxoriy
Iştixonning sönggi qozisi Qozi Sayyid Bahodirxonning ota tomondan şajarasi - Hazrati Muhammad (s.a.v.)
- Bibi Fotima Zahro va Hazrati Ali (r.a.)
- Imom Husayn (r.a.)
- Imom Zaynulobidin (r.a.)
- Imom Muhammad Boqir (r.a.)
- Imom Ja’fari Sodiq (r.a.)
- Imom Muso Kozim (r.a.)
- Imom Ali Muso ar Rizo (r.a.)
- Imom Muhammad At-Taqiy (r.a.)
- Imom Ali Naqiy Al-Hodiy (r.a.)
- Sayyid imom Muhammad Kabir al-Askariy laqablari - al-Amir, al-Baaj, Saba’ dujayil, al-Javhariy, al-Akbar, al-Burhon (r.a.) (boşqa manbalarda — Sayyid Imom Hasan al-Askariy deb kelgan)
- Sayyid Ali (laqablari –al-Amir, Nuriddin, al-Akbar, Sulton Sodot (Saodat), Sayyidlar sultoni va amiri nomi bilan maşxur)
- Sayyid Muhammad (boşqa bir manbada bu zotni alloma Hakim at-Termiziy bölgan degan xulosaga kelingan)
- Sayyid Naqib Muhammad Husayn Xilvatiy (Naqib deb atalişi — uni öz davrining Naqibi bölganligini bildiradi)
- Sayyid Ahmad Buloqiy (boşqa manbada Sayyid Ahmad Nasriddin laqabi Xilvatiy)
- Sayyid Muhammad Şa’bon laqabi at-Taqiy
- Sayyid Qosim al-Mahdi
- Sayyid Imomiddin Abdulloh (qölyozma manbalarda akasini ismi — Sayyid Zaynulobidin deb qayd etilgan)
- Sayyid Burhoniddin Sulaymon al-Qodiriy al-Buxoriy (Qodiriya tariqati piri murşidi. Ukasini ismi — Sayyid Şamsiddin Umar al-Buxoriy)
- Sayyid Amir Hasan laqabi Abubakr ar-Rizo
- Sayyid Ahmad Solih laqabi Hazrati Sayyid Ota alayhirrahma (Zangi Otaning törtinçi xalifasi)
- Sayyid Aminxöja Muhammad Mohruy (maqbarasi Xivada)
- Sayyid Nasim Xöja
- Sayyid Hakim Xöja
- Sayyid Alouddin Xöja
- Sayyid Ahmad Xöja Sayyidatoyi
- Sayyid Nosir Xöja Sayyidatoyi (bu zot haqida “Şayboniynoma” asarida ma’lumot mavjud)
- Sayyid Munavvar Xöja
- Sayyid Najmiddin Xöja
- Sayyid Qodirberdi Xöja
- Sayyid Muhammad Amin Xöja laqabi Zohid
- Sayyid Xöjajon Xöja
- Sayyid Avliyoxon Xöja
- Sayyid Abdulmannon Xöja
- Sayyid Qaroxöja Buxoriy (asli Buxoroi şarifdan bölgan)
- Sayyid Ahmad Xöja Sayyidatoyi
- Sayyid Saidulloh Xöja
- Sayyid Rahmatulloh Xöja
- Sayyid Ibrohim Xöja
- Qozi Sayyid Bahodirxon
Kubraviya tariqati maşhur murşidi Şayx Maxdumi Xorazmiyning maqomati bölmiş qadimiy «Jodatul Oşiqin» (16-asr, muallifi Şarofuddin Husayn Xorazmiy) qölyozma kitobida ham mazkur Sayyid Ahmad lqabi Sayyid Ota alayhirrahmaning nasabi Sayyid Muhammad ibn Sayyid Muhammad Ibn Sayyid Ali Akbar ibn Sayyid imom Askariy ibn Imom Ali Naqiy ibn Imom Muhammad Al-Taqiy…ga borib tutaşişi bayon etilgan. Ya’ni Qozi Sayyid Bahodirxonning şajarasida keltirilgan ajdodi Sayyid Ahmad Solih — Sayyid Ota (Ato) alayhirrahmaning nasabnomasi va qadimiy «Jodatul Oşiqin» qölyozma asarikitobida keltirilgan avliyo Sayyid Ota laqabli Sayyid Ahmadning nasabnomasi bir-biri bilan muvofiqligini körsatdi. Kezi kelganda şuni aytiş joizkim, tarixda sayyidlar avlodidan etişib çiqqan Sayyid Ota ismli avliyo zotlar köp bolgan, öz davrida maşhur bölgan bunday ismli şaxslarning nomlari köplab qölyozma şajalarda uçraydi va ularning avlodlari özlarini Sayyid Ota avlodlari, sayyidatoyi sayyidlar deb atab kelişadi.
Sayyid Ali (laqablari al-Akbar, al-Amir, Nuriddin, Sulton Sodot deb ham keladi) esa, Hasan al-Askariyning (ön birinçi imom) ikkinçi öğillari bölgan, degan ma’lumotlar va rivoyatlar ba’zi tarix kitoblarda va manbalarda qayd qilingan. Yana boşqa ansob kitoblarida esa Imom Hasan al-Askariyning Sayyid imom Muhammad Kabir al-Ba’aj al-Askariy ismli akasi bölganligi va uning ham Sayyid Ali (labarlari – al-Amir, al-Akbar) ismli öğli bölib, uning avlodlari diyorimizda ham tarqalganligi va ansob kitoblarida ular «Sadati Buxoriy» deb atalişi haqida, Buxoro va Samarqand hududida hamda Eron, Iroq va Arab davlatlarida Sayyid Ali ibn Sayyid imom Muhammad Kabir al-Askariy al-Ba’aj ibn Imom Ali al-Hodiy al-Naqiyning avlodlari mavjudligi töğrisida va ular «Sadati Buxoriy Al-Ba’aj Al-Askariy» deb atalişlari haqidagi ma’lumotlar ham manbalarda uçraydi. Uşbu sulola avlodlari arab diyorlarida «Naqviy Razaviy sayyidlar» va «Sadati Razaviy Husayniy» deb nomlanib kelinadilar. Dunyodagi köplab maşhur avliyolarning nasablari aynan Imom Ali Naqiyning Sayyid Ali Akbar (laqablari – al-Amir, Nuriddin, Sulton Sodot) nomli nabirasiga borib ulanişi töğrisidagi ma’lumotlar tarixiy manbalarda va ayniqsa qadim qölyozma nasab şajaralarda köplab zikr etilgan. Şu bilan birgalikda ular Sayyid Ali (laqabi - al Akbar) ibn Sayyid Muhammad Kabir al-Askariyning beşinçi avlodi bölmiş Sayyid Qosim al-Mahdiyning farzandlari, aka-uka Sayyid Zaynulobiddin va Sayyid Imomiddin Abdullohning avlodlari bölib, bir-birlariga yaqin qon-qarindoş hisoblanadilar hamda ularning avlodlari diyorimizda yaşab kelişmoqda.

“Turkiston Sayyidlari va Eşonlari” xalqaro jamiyatining ilmiy kengaşi körigi asosida tayyorlandi.










