JANNAT AYOLLARI SAYYIDASI HAZRATI FOTIMA ZAHRO roziyallohu anho 2-qism

Zilhijja oyining ön sakkizinçi kuni (milodiy 632 yili) vido hajini bajarib mingdan ziyod bölgan sahobalar bilan birga Makkadan Madina tomon yöl olgan Payğambarimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahrodagi Hum köli yaqinida joylaşgan “Ğadir Hum” deb nom olgan yerda töxtadilar va sahobalariga qarata quyidagi hadisi şarifda keltirilgan maşhur nutqlarini sözladilar: Zayd ibn Arqam (r.a.)dan rivoyat qilinadi: Payğambar alayhissalom bunday marhamat qildilar: “Şak yöqki, men sizlarga ikkita (qimmatli) narsani taşlab ketayapman. Madomiki ul ikkisini mahkam uşlarkansiz, mendan söng hargiz zalolatga ketmaysiz. Ikkovidan birinçisi keyingisidan uluğroqdir: (birinçisi) Allohning kitobi – osmondan yergaça çözilgan arqondir va (ikkinçisi) Ahli baytim – mening avlodimdir. Ikkovi havzi Kavsarga kelgunça ayrilmagay. Demak, ikkovi borasida menga qanday xilof qilayotganingizga qaranglar!”. Islom tarixida Nabiy alayhissalomning uşbu maşhur nutqlari “Ğadir Xum” voqeasi deb atalgan va uşbu voqea haqida Termiziy, Buxoriy, Muslim, Ahmad, Ibn Moja, Hokimlar ham rivoyat qilganlar. Yana bir hadisda, Zayd ibn Arqam (r.a.) rivoyat qiladilar: «Payğambar alayhissalom marhamat qildilar: «Men kimning mavlosi bölsam, Ali ham uning mavlosidir», dedilar. (Termiziy, Nasoiy rivoyati).
Ön birinçi hijriy yilning birinçi oyi muharram ötib, safar oyining oxiri keldi, uşbu oyning duşanba kuni Payğambarimiz alayhissalomning xastaliklari boşlandi. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz bu xabarni eşitişlari bilan darhol padari buzrukvorlarining huzurlariga bordilar. Payğambarimiz alayhissalom suyukli qizlarini tabassum ila kutib oldilar. Söngra kuloqlariga nimanidir şivirladilar. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz birdaniga qattiq xafa bölib, yiğladilar. Rasululloh sollallohu alayhi va olihi vasallam qizlarini quloqlariga takror bir narsa deb yana şivirlagan edilar, bu gal tabassum qildilar. Oişa binti Abu Bakr (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam özlari qabz qilingan xastaliklarida qizlari Fotimani çaqirdilar. Bas, ul zot unga bir sir gap aytdilar. U yiğladi. Söngra ul zot unga bir sir gap aytdilar. U kuldi. Men undan bu haqda söradim. Bas, u: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam menga özlarining uşbu bemorliklarida qabz qilinişlarini sir gap ila xabar qildilar. Men yiğladim. Söngra ul zot özlariga ahli baytlaridan birinçi bölib ergaşadigan men ekanimni sir gap ila xabar qildilar. Men kuldim», dedi». Yana Oişa (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallamning barça ayollari ul zotning xastaliklarida huzurlarida jam böldilar. Bas, Fotima özining Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yurişlariga öxşaş yurişi bilan yurib keldi. Ul zot: «Marhabo qizim!», dedilar va uni öng yoki çap taraflariga ötkazdilar. Söngra unga bir sir gap aytdilar. Fotima yiğladi. Söngra ul zot unga bir sir gap aytdilar. U kuldi. Men unga: «Seni nima yiğlatmoqda?», dedim. «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini foş qilmayman», dedi. «Bugungidek mahzunlikka yaqin masrurlikni körmaganman», dedim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qabz qilinganlaridan keyin undan bu haqda söradim. Bas, u: «Öşanda ul zot menga odatda Jabroil özlariga Qur’onni har yili bir marta arz qilganligini, bu yil esa ikki marta arz qilganini aytdilar va, buni ajalim yaqinlaşib qolgani deb bilaman. Albatta, sen ahlimdan birinçi bölib menga yetişuvçisan, dedilar, deb aytdi” (Buxoriy, Muslim va Termiziy).

Fotima Zahro va Hazrati Ali (r.a.)larning uyi, devorda maşhur "Zulfiqor" qiliçi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bemorliklariga qaraşda Fotima Zahro roziyallohu anho hamda Hazrati Ali karramallohu vajhahular boş-qoş böldilar. Nabiy alayhissalomning vafotlari, dafnlari va bunga tegişli barça işlarda Hazrati Ali karramallohu vajhahu barça işlarni boşqardilar. Ibn Moja, Ibn Sa’d va Tabaroniylar qilgan rivoyatning Tabaroniy Ibn Abbos roziyallohu anhudan keltirgan matnida quyidagilar aytiladi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam oğirlaşib qolganlarida huzurlarida Oişa va Hafsa bor edi. Birdan Ali (roziyallohu anhu) kirib keldi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam uni körişlari bilan boşlarini kötardilar va: «Menga yaqinroq kel! Menga yaqinroq kel!» dedilar. U kelib, ul zot (alayhissalom)ni öz köksiga suyadi. Söngra vafot etgunlariça u zot (alayhissalom)ning oldilarida böldi. Vafot etganlarida esa ul zot (alayhissalom)ni yuviş, janozalarini ötkazişga boş böldi” (Tabaroniy, Ibn Moja, Ibn Sa’d).
Ibn Sa’d rahmatullohi alayhi Abdulloh ibn Muhammad (r.a.)dan keltirgan rivoyatda quyidagilar aytiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam söriga qöyilganda Ali: «Ul zotga (janozasiga) birov imom bölmaydi. Ul zot tirikliklarida ham, mayyitliklarida ham imomingizdir», dedi. Odamlar töp-töp bölib kirib, saf-saf bölib turib, janoza öqir edilar. Ularning imomi yöq edi. Ali Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning töğrilarida turib olib: «Assalomu alayka, ayyuhannabiyyu va rohmatullohi va barokatuhu! Ey Allohim! Biz guvohlik beramiz. Ul zot özlariga nozil bölgan narsani yetkazdilar. Ummatga nasihat qildilar. Allohning yölida to Alloh dinini aziz qilgunça va kalimasini oliy qilgunça uruş qildilar. Ey Allohim! Bizni ul zotga nozil bölgan narsaga ergaşadiganlardan qilgin. Ul zotdan keyin bizni sabotli qilgin. Ul zot bilan bizni jam qilgin», der edi. Odamlar «Amin!», deyişar edi. Şunday qilib, ul zotga er kişilar, söngra ayollar, keyin bolalar janoza öqidilar. Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamni Ali ibn Abu Tolib, Fazl ibn Abbos va Usoma ibn Zayd roziyallohu anhum qabrga qöyganlar” (Ibn Sa’d rivoyati).

Tarix kitoblarida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vafotlaridan söng Fotima Zahro roziyallohu anho bilan Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu örtalarida biroz kelişmovçilik bölib ötganligi voqeasi bayon etilgan. Bunga Fotima Zahro roziyallohu anho otalaridan qolgan Madinadagi yerdan, Xaybar xumsidan va Fadakdagi yerdan tegadigan uluşlarini meros sifatida söraganliklari sabab bölgan. Ba’zi tarix kitoblarida Rasuli Akram alayhissalom Fadakdagi yerni Fotima roziyallohu anhoga hadya qilganliklari ham keltirilgan. Uşbu meros borasidagi tuşunmovçiliklar töğrisida muhaddis ulamolar rivoyatlar ham keltirişgan. Urva ibn Zubayr (r.a.) Oişa binti Abu Bakr (r.a.)dan rivoyat qiladilar: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning qizlari Fotima Abu Bakrga odam yuborib, Rasululloh alayhissalomdan qolgan Madinadagi, Fadakdagi va Xaybarning xumsidan tegadigan merosini söradi. Şunda Abu Bakr: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Bizdan meros olinmaydi. Biz tark qilgan narsa sadaqadir”, deganlar. Allohga qasamki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sadaqalari tasarrufini ul zotning davrlaridagidan özgartirmayman. Ul zot qilgan narsadan boşqa narsani qilmayman», dedi, va Abu Bakr Fotimaga biror narsa berişdan boş tortdi. Buning natijasida Fotima Abu Bakrdan aççiqlandi» (Buxoriy 3092 h., Muslim 1759 h., Ibn Xibbon 4823-6607 h., Ahmad 1/6 9 h.). Abu Bakr Siddiq (r.a.)ning bu tasarruflaridan orada köpgina noqulayliklar kelib çiqqan edi. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz ul zotga boşqa gapirmay qöygandilar. Sahih Buxoriy va Sahih Muslimda quyidagi hadisi şarif rivoyat qilingan: “Fotima roziyallohu anho Abu Bakr (r.a.)dan aççiqlanib, u kişi bilan to vafotiga qadar gaplaşmay qöydi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan keyin Fotima roziyallohu anho olti oy yaşadi. Vafot etgaç, eri Ali (r.a.) janozasini öqib keçasi dafn qildi, janozani öqib beriş uçun Abu Bakr (r.a.)ni uning oldiga qöymadilar” (Sahih Buxoriy 5/82/4540 h., 4/42/3093 h., 8/3/6726 h., Muslim 5/154/4471 h.). Manbalarda Imom Ali karramallohu vajhahu Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu bilan Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz oralarida bölib ötgan tuşunmovçiliklarda ikkala tomonni imkon qadar yaraştirişga harakat qilganliklari bayon etilgan. Boşqa bir hadisda aş-Şa’biy (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Fotima roziyallohu anho bemor bölganida uning huzuriga Abu Bakr (r.a.) keldi va kirişga izn söradi. Ali roziyallohu anhu: «Ey Fotima, mana, Abu Bakr sening oldingga kirişga izn söramoqda», dedi. «Unga izn berişimni istaysizmi?», dedi Fotima roziyallohu anho. «Ha», dedi Ali roziyallohu anhu. U izn berdi. Bas, u kirib undan rozilik sörab: «Allohga qasamki, men diyorni, molni, ahlni va qarindoşlarni tark qilgan bölsam, faqat Allohning roziligini deb, Uning Rasulining roziligini deb va siz Ahli-baytning roziligini deb tark qildim, xolos», dedi. Keyin Fotima roziyallohu anhodan rozilik söradi, u rozi böldi» (Bayhaqiy rivoyati).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vafotlaridan çamasi olti oy (boşqa manbalarda 95 kun) ötib Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz xastalanib qoldilar. Hijratning ön birinçi yili, ramazon oyining ikkinçi kuni (boşqa manbalarda jumodus soniy oyining uçunçi kuni), duşanba edi. Şu paytgaça ora-sira kasal bölardilar, ammo bu safargisi ularga öxşamasdi. Yaxşi-yomon kunlarida ul zoti şarifani yolğiz qoldirmagan umr yöldoşlari Hazrati Ali karramallohu vajhahu yana yonlarida edilar. “– Bolalarni olib taşqariga çiqsangiz, yaxşi bölardi...” past ovozda aytilgan bu jumla Hazrati Ali karramallohu vajhahuning yurak bağirlarini tilkaladi. Ul zoti şarifani xafa qilmaslik uçun özlarini tuşunmaganlikka oldilar. Farzandlarini volidai muhtaramasiga yaqinlaştirdilar. Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho ularni birma-bir quçib erkaladilar. Söng Hazrati Ali karramallohu vajhahuga imo qildilar. Yuraklari ezilgan holda, bolalarini taşqariga çiqardilar. Asmo binti Umays (r.a.) bilan Ummu Rafi’a (r.a.)lar kirib kelişdi. “– Mening yuvinişim uçun suv tayyormi, onajon?”. “– Ha”. Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho Ummu Rafi’a (r.a.)ni «onajon» deb çaqirar edilar, çunki bu ayol ul zoti şarifaga doim onalik qilib kelgandilar. “– Menga suv quyib turasizmi, onajon?”, “– Albatta, qizim”. Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho yaxşilab yuvindilar, ayollar yordamida eng yaxşi liboslarini kiydilar. “– Töşagimni xona örtasiga solinglar”. “– Xöp”. Ayollar işlarni bajarişarkan, nima yuz berayotganini anglab, juda iztirob çekişardi. “– Meni yotqizinglar. Yuzimni qiblaga qarating”. “– Xöp”. “– Endi meni yolğiz qoldiring!”. “– Ammo…”. “– Iltimos”. “– Ammo…”. “– Robbimga duo va iltijo qilmoqçiman!...”. Duo va iltijoga şunçalar berilib ketdilarki, jonlari qanday çiqib ketganlarini ham bilmay qoldilar. Ovoz çiqmay qolganidan xavotirlanib uyga kirganlar Fotima Zahro roziyallohu anhoning vafot etganlarini körişdi. Uşbu şum xabar bir zumda butun Madinaga tarqaldi. Nabiy alayhissalomning nuri diydalari bölgan sevimli qizlari ham bu yolğon dunyoni tark etgandilar. Endi yigirma sakkiz (boşqa manbada yigirma töqqiz) yoşga kirgan edilar…Bir öğillari (Muhassin) gödak çoğida vafot etgandi. Ortlarida közlari yoş umr yöldoşi va beş farzandlari qolgandilar. Payğambar alayhissalomning suyukli kenja qizlari, Hazrati Ali karramallohu vajhahuning sevimli zavjasi Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho vafot etganlarida Imom Hasan (r.a.) 8 yoşda, Imom Husayn (r.a.) 7 yoşda, Ummu Kulsum (r.a.) 5 yoşda, Zaynab (r.a.) 3 yoşda, Ruqiyya (r.a.) 2 yoşda edilar. Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anhoning qabriga köz yoş bilan boqarkan, Hazrati Ali karramallohu vajhahuning yodlariga sevimli ayoli vafotidan biroz oldin aytgan gaplari tuşdi: “– Ey Ali, vafotimdan söng uylaning. Aks holda, siz ham, bolalarim ham qiynalib qolasizlar. Ammo ularni ögay ona qölida ham qoldirgim kelmayapti. Şu bois opam Zaynabning qizi Umoma binti Abul Os ibn Robi’aga uylaning”. Gullarning guli birma-bir dunyoni tark etişgandi. Ilohiy taqdir şunday edi. Zotan, odamzotning qismati şu edi. Biri keladi, biri ketadi…Qiyomatgaça davom etadi bu hol…Avval Hazrati Ruqiyya…söng Hazrati Zaynab…söng Hazrati Ummu Kulsum…va oxirida jannat ayollarining sayyidasi Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anholar… Gullarning gullari endi boqiy dunyoda yaşayajak edilar. Va sevganlarning köngillarida…Ular gullarning gullari edilar. Payğambar alayhissalomning nuri diydalari edilar. Buni bilgan, körgan anglar. Qurbon bölsin unga jonlar. (“Gulning gullari” asaridan).

Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho onamizdan söng Imom Ali karramallohu vajhahu Zaynab roziyallohu anhoning qizlari Umoma binti Abul Os ibn Robi’aga uylandilar va keyinçalik bir neça marta uylandilar va keyingi ayollaridan bir neça farzandlar kördilar. Ammo boşdanoq sevimli yorlari Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning bolalarini ayirib, Zaynab roziyallohu anhoning qizlari Umoma roziyallohu anho bilan birgalikda ularga alohida mehr bilan munosabatda böldilar. Şu boisdan keyinçalik Imom Ali karramallohu vajhahuning boşqa ayollaridan bölgan avlodlari - “Banu Ali (Alaviylar)” deb atalişdi, Fotima Zahro roziyallohu anhodan bölgan farzandlarining avlodlari - “Banu Fotima (Fotimiylar)” – deb atalişdi. Bu boşqa xalqlarning odatlariga töğri kelmaydigan hodisa edi. Imom Ali karramallohu vajhahuning farzandlari Fotima Zahro roziyallohu anhodan nom olgan edilar. Bunda biz Payğambar alayhissalom ularga alohida mehr bilan qaraganlarini köramiz. Payğambarimiz Muhammad alayhissalomning qizlari orasida faqat ul zoti şarifaning farzandlari şunday nomga ega bölgan edilar. Bizning diyorlarda esa “Banu Fotima”lar - “sayyidlar” va “şariflar” deb, “Banu Ali”lar - “xoja (xöja)”lar deb nomlanib kelingan.
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz Payğambar alayhissalomning özlaridan eşitgan ön sakkizta hadisni rivoyat qilganlar. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz vafot etgan sana xususida manbalarda har xil qaraşlar mavjud. Ayrimlarida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafotlaridan olti oy ötgaç, hijriy ön birinçi yil şa’bon oyi (boşqa manbalarda ramazon oyi)ning uçinçi sanasi, seşanba kuni (milodiy 632 yil, 23 oktyabr) 29 yoşlarida vafot etganlar deyilgan. Yana boşqa manbalarda esa, otalari vafotidan 95 kun ötgaç, jumodus-soniy oyining uçunçi kuni (milodiy 632 yil, 25 avgust), deb körsatilgan. Şuningdek, rivoyatlarga köra, ul zoti şarifaning janozalarini umr yöldoşlari Hazrati Imom Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu öqiganlar va keçasi Madinai Munavvaradagi Baqi’ qabristoniga dafn etganlar.

Jannatul Baqi’ qabristoni, Madinai Munavvara,1880 yil fotosurati.

Hazrati Fotima Zahro (r.a.) onamizning qabri, Jannatul Baqi’ qabristoni.
Nabiy alayhissalomning suyukli qizlari, Hazrati Imom Ali karramallohu vajhahuning zavjalari, Imom Hasan Mujtabo va Karbalo qahramoni Imom Husayn Şahid roziyallohu anhumolarning hamda Zaynab va Ummu Kulsum roziyallohu anholarning mehribon volidasi Hazrati Fotima Zahro Sayyidatunniso onamizdan Alloh rozi bölsin!
Allohumma solli ’ala Sayyidina Muhammadin va ’ala olihi va as'habihi ajmaiyn!
Foydalanilgan manbalar:
-
Buxoriy, “Sahih al-Buxoriy”.
-
Termiziy, “Sunani Termiziy”.
-
Muslim, “Sahih Muslim”.
-
“Qahramon mömina ayollar”, “Mavorounnahr”.
-
“Bir yuz bir uluğ sahobiylar”, Toşkent Islom universiteti.
-
“Payğambar alayhissalom qizlari Fotima (r.a)”, “Muharrir” naşriyoti.
-
Şayx Husayn ibn Abdulloh Husayniy Samarqandiy “Ansob al-Tolibin”.
-
Qölyozma şajaralarning gözal sözboşilarida keltirilgan ma’lumotlar.
"Turkiston Sayyidlari va Eşonlari" xalqaro taşkiloti, Sayyid Ilhomxon Baxodir










