JANNAT AYOLLARI SAYYIDASI HAZRATI FOTIMA ZAHRO roziyallohu anho 1-qism

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Olamlar Robbi Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bölsin.
Payğambarimizga hamda ul zotning ahli-bayti va as'hoblariga salavotu salomlar bölsin!
Ismlari: Fotima, Zakiyya, Roziya, Marziya, Muhaddisa, Ummul Hasan, Ummul Husayn, Ummul Muhassin, Ummul Abiha (otasining onasi)...
Eng maşhur ismlari: Zahro, Siddiqatal Kubro, Muboraka, Tohira, Sayyidatunniso (Jannat ayollari sayyidasi).
Otalari: Sarvari Koinot Hazrati Muhammad Mustafo ibn Abdulloh ibn Abdumuttalib ibn Hoşim al-Qurayşiy al-Adnoniy sollallohu alayhi vasallam.
Onalari: Xadiyja binti Xuvaylid ibn Asad ibn Abduluzzo ibn Qusay al-Qurayşiy roziyallohu anho (islomni qabul qilgan birinçi ayol).
Akalari: Qosim.
Opalari: Zaynab, Ruqayya va Ummul Kulsum (r.a.).
Ukalari: Abdulloh, Ibrohim (onasi Moriya Qibtiyya r.a.).
Umrlari: 29 yoş.
Turmuşga çiqqan yillari va joyi: hijriy 2 yil (milodiy 623 yil) Madinai Munavvarada.
Umr yöldoşlari: Hazrati Imom Ali ibn Abu Tolib ibn Abdumuttalib karramallohu vajhahu.
Farzandlari: Imom Hasan, Imom Husayn, Ummu Kulsum, Muhassin (yoş vafot etgan) va Zaynab (r.a.)lar.
Tuğiliş tarixi va joyi: Rasululloh alayhissalom 35 yoşlarida payğambarlik kelişidan taxminan 5 yil avval, milodiy 605 yilda (hijratdan avvalgi 18 yil), jumodul-oxir oyining 20 sanasi, juma kuni Makkai Mukarramada dunyoga kelganlar.
Ölim tarixi va joyi: hijriy 11-yil (milodiy 632 yil) 29 yoşlarida Madinai Munavvarada vafot etganlar. Vasiyatlariga köra ul zoti şarifa keçasi maxfiy holda umr yöldoşlari Hazrati Imom Ali karramallohu vajhahu tomonlaridan dafn etilganlar. Tarixiy manbalarda ul zoti şarifaning qabri Madina şahridagi Baqi’ qabristonida ekanligi keltirilgan.

Şajara jadvali
Suyukli Payğambarimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallam va Xadiyja binti Xuvaylid roziyallohu anhoning qizlari bölgan Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho köpçilik tarixnavislarning ta’kidlaşlariça, Nabiy alayhissalomga payğambarlik kelişidan taxminan beş yil oldin, Qurayş Baytullohni qayta qurayotgan paytda tavallud topganlar.
Jannat ayollarining sayyidasi Fotima Zahro roziyallohu anho boşqa qizlaridan köra otalariga öxşaşroq va yaqinroq bölganlar. Örtalarida öziga xos yaqinlik bölgani bois “otasining qizi” deb ataganlar. Muhtarama onamizning asli ismlari Fotima (ya’ni “yomonliklardan uzoqlaştirilgan”) bölgan esa-da, nihoyatda gözal, oq yuzli va nafis bölganlari bois Zahro (nurli, yorqin, guldek) sifatini qöşib aytganlar.
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho beş yoş atrofida bölganlarida dunyo tarixidagi eng muhim hodisa yuz berdi. Alloh taolo özining eng oxirgi va mukammal dini Islomni, Özining eng oxirgi va eng möjizakor, qiyomatgaça boqiy qoluvçi kitobi Qur’oni Karim orqali Özining eng oxirgi va eng afzal payğambariga nozil qila boşladi. Öşa eng oxirgi va eng afzal payğambar Fotima Zahro roziyallohu anhoning mehribon otalari Hazrati Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallam edilar. Qur’oni Karimni birinçi oyatlari nozil bölgan kundan boşlab Fotima Zahro roziyallohu anho Islom ta’limotlari bilan tanişişni boşlaganlar hamda nubuvvat xonadonining sevimli kenja qizi sifatida Islomda nima yangilik bölsa birinçi xabardor bölganlardan bölib borganlar. Vaqti soati yetib Alloh taolo Muhammad alayhissalomga Islom da’vatini oşkor qilişga amr qilganda ham ul zot da’vat qilinganlar içida oila a’zolaridan faqat Fotima Zahro roziyallohu anhoning nomlarini tilga olib ataganlar.
Hali kiçkina bola bölganlari bois Fotima Zahro roziyallohu anho köçaga faqat padari buzrukvorlari Nabiy alayhissalom bilan birga çiqar edilar. Doimo Payğambar alayhissalomning yonlarida yurişlari ul zoti şarifaning gözal axloq bilan xulqlanişiga sabab bölgan, şuningdek, u muhtarama zot, onalari Hazrati Xadiyja roziyallohu anho onamizdan ham juda köp yaxşi xislat va fazilatlarni olganlar.

Makkai Mukarrama
Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz Makkada yolğizlanib qolganlar. Ikki akalari kiçik yoşida vafot etişadi, mehribon opalari Zaynab roziyallohu anho Abul Os ibn Robi’a roziyallohu anhu oilasiga kelin bölib ketadilar. Oradan yana qançadir vaqt ötib Ruqayya va Ummu Kulsum roziyallohu anholarni Abu Lahab öğillari Utba va Utaybaga kelin qilib olib ketadi, lekin keyinçalik Abu Lahabning qistovi bilan ajraşişadi va ular Usmon Zunnurayn (r.a.)ga turmuşga çiqişadi. Öşa paytlar Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz butkul yolğizlanib qoladilar. Bu vaqtda Payğambar alayhissalom har tarafdan duşmanlarning qarşiligiga uçrayotgan, Xadiyja onamiz sevimli juftiga dalda bölib turgan edilar. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz juda kiçik yoşdanoq azob-uqubatlarni va qörqinçli voqealarni köp körgan edilar. Makka muşriklarining musulmonlarga qilgan zulmlariga qarşi bölgan Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz aziyatlarni yengiş uçun jon fido qilişga ham tayyor bölganlar. Holbuki, öşa paytlarda ul zoti şarifa hali ojiza bir kiçkinagina qizça edilar. Islomga da’vatning ilk yillarida möminlarga qilingan şafqatsizliklar, ularga körsatilgan turli azobu uqubatlar, oçliklar Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning soğliğiga qattiq ta’sir ötkazgan. Ana öşa dunyo tarixida özining aşaddiyligi ila tillarga doston bölgan adovatning barçasini Fotima Zahro roziyallohu anho nubuvvat xonadoni a’zosi ölaroq öz otalari bilan birga tatidilar.
Fotima Zahro roziyallohu anhoning muşriklardan eşitgan ozor va mahzunlikka sabab böluvçi sökişlari va gaplari, ulardan körgan boşqa duşmanliklar haqida muhaddis ulamolarimiz köpgina rivoyatlarni keltirganlar. Öşa ozorlarning eng kuçlisi, Fotima Zahro roziyallohu anhoning öz mehribon otalari Hazrati Muhammad alayhissalomga berilgan ozordan ozorlanişlari haqidagi bir rivoyatni keltiramiz: «Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam namoz öqib sajdaga borganlarida Uqba ibn Abi Mu’ayt tuyaning qornini olib kelib Ul zotning boşlari aralaş yelkalariga taşladi. Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallam muborak boşlarini kötara olmay qoldilar. Kofirlar esa bir-birlariga qarab kular edilar. Heç kim biror yordam qilişga botina olmas edi. Oxiri bir odam borib Payğambar sollallohu alayhi vasallamning qizlari Fotimani çaqirib keldi. Fotima kelib öşa narsani Ul zotning ustilaridan olib taşladi va muşriklarni qarğadi» (Buxoriy, Termiziy va Muslim rivoyati). Uşbu rivoyatdagi uç narsaga e’tibor qilamiz: birinçisi: Nabiy alayhissalomning boşlariga taşlangan tuya qornini birov jur’at qilib olib taşlay olmagani hamda bundan muşriklardan hamma barobariga qörqqanligi ularning işiga birov oşkora qarşi çiqa olmasligi çiqadi; ikkinçisi: xabarçi odamning boşqa heç kimni emas, balki aynan Fotima Zahro roziyallohu anho onamizni çaqirib kelişi hamda bundan odamlar Payğambar alayhissalomni mazkur noqulay holatdan Fotima Zahro roziyallohu anho onamizdan boşqa birov qutqara olmasligini bilişlari çiqadi; uçinçisi: Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning kelib Muhammad sollallohu alayhi vasallamning boşlaridan tuyaning qornini olib taşlab, muşriklarni qarğaşlari. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz yordam sörab kuçliroq zabardast biror erkakning oldiga bormadilar, çunki bu holatda birovdan yordam çiqişi amri mahol edi. Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz özlari kelib otalari oxirzamon payğambari Nabiy alayhissalomning boşlaridan tuyaning qornini olib taşlab, muşriklarni qarğadilar. Çunki ul zoti şarifada buni qilişiga yurak bor edi, jur’at bor va jasorat bor edi.
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho ana şu tariqa Alloh taoloning dini yölida tinimsiz kuraş köçasiga kirdilar. Ul zoti şarifa bu köça orqali otalari Sarvari Koinot Muhammad solallohu alayhi vasallam ötgan barça maşaqqat bekatlaridan matonat bilan birga ötdilar. Fotima Zahro roziyallohu anho otalariga yetgan har bir ozorga ul zotning yonlarida turib şerik böldilar. Nabiy alayhissalom öz sahobalariga yetgan musibatlarga qayğurganlarida birga qöşilib qayğurdilar. Har doim beğubor bola qalbi bilan padari buzrukvorlarini qöllab doim yonlarida yurişga harakat qildilar. Şu boisdan “Ummul Abiha – Otasining onasi” degan nomni oldilar.
Fotima Zahro roziyallohu anho dunyo ayollarining sayyidasi, Payğambar sollallohu alayhi vasallamning birinçi yordamçisi, mehribon volidalari Xadiyja binti Xuvaylid roziyallohu anho vafot etganlarida ham otalari Nabiy alayhissalom bilan birga amal çekdilar. Xadiyja binti Xuvaylid roziyallohu anho vafotlari yilida Nabiy alayhissalomning yana bir sodiq tarafdorlari haqiqiy, çin yordamçilari, amakilari Abu Tolib ibn Abdumuttalibdan judo böldilar. Abu Tolib Qurayşning eng hurmatli kişilaridan va obrö-e’tiborli oqsoqollaridan edilar. Ul zotning katta hurmati bölib, bu Nabiy alayhissalom va ul zotning sahobalariga zarar yetkazuvçi budparastlarni jilovlab turardi. Nabiy alayhissalomning amakilari Abu Tolib tirik ekan, Qurayş muşriklari Nabiy alayhissalomni töğridan–töğri siqib çiqarişga yöl topa olmasdilar. Abu Tolib butun umrlari davomida Nabiy alayhissalomga xizmat qiliş va himoya qilişda bir qadam ham çekinmagan şijoatli kişi edilar. Fotima Zahro roziyallohu anho öşa paytdagi vujudga kelgan şaroitga binoan otalari bilan birga hijrat qilmagan bölsalar ham Muhammad sollallohu alayhi vasallamning hijrat maşaqqatlariga şerik böldilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam öz hijratlarini amalga oşirib joylaşib bölganlaridan keyin öşa vaqtda nubuvvat xonadoni xonimlari bölib turgan Fotima Zahro roziyallohu anho, u kişining opalari Ummu Kulsum roziyallohu anho va möminlarning onasi Savda binti Zam’a roziyallohu anholarni Makkadan Madinaga olib kelişni topşirdilar. Nabiy alayhissalom öz oila a’zolarini Makkadan Madinaga olib keliş uçun eng işonçli va köpgina kamolot talablariga javob bera oladigan sahobalarni tanlaşlari kerak edi. Ana öşa odam ul zotning eng işongan sahobalari sifatida Zayd ibn Horisa roziyallohu anhu böldilar. U kişi Makkaga borib möminlarning onasi Savda binti Zam’a roziyallohu anho onamizni, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning qizlari Fotima Zahro va Ummu Kulsum roziyallohu anholarni va öz umr yöldoşi Ummu Aymanni olib keldilar. Albatta, muşriklar köz-quloq bölib turgan bir paytda bu hajmdagi muhim işni amalga oşiriş muşkul iş bölgan. Ibn Is'hoq (r.a.) özlarining “As-Siyra” kitoblarida zikr qilişlariça: “Hijrat yölida ularning ortida bir guruh muşriklar quvib qoldilar. Huvayris ibn Nuqayz tuyani hurkitib yuborgani uçun tuya qoçib Fotima Zahro roziyallohu anho va opalari Ummu Kulsum roziyallohu anhoni yerga yiqitdi. Ammo ular Alloh taoloning yordami ila qattiq şikast topmadilar. Muşriklar ta’qibidan qutilib Madinaga yetib olişga muvaffaq böldilar”. Şunday qilib, Fotima Zahro roziyallohu anho ön sakkiz yoş atroflarida Makkai Mukarrama bilan vidolaşadilar.

Qubo masjidi, Madinai Munavvara
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho hijrat qilib kelib Madinai Munavvarada taşkil qilingan nubuvvat xonadonida yaşay boşladilar. Öşa vaqtda ul zoti şarifa ön sakkiz yoşga tölgan edilar. Madinai Munavvarada nisbatan osoyişta hayot onlari boşlanganda Fotima Zahro roziyallohu anhoni köz ostiga olib yurgan taniqli sahobalar ul zoti şarifaning qöllarini sörab sovçi qöya boşladilar. Jumladan, Abu Bakr Siddiq va Umar ibn Xattob roziyallohu anhumolar ham söradilar. Nabiy alayhissalom ularning hammalariga öta muloyim ravişda rad javobini berar edilar. Bu masala tez orada köp sahobalarni qiziqtirib qoldi. Payğambar sollallohu alayhi vasallamning bu iş böyiça özlarini tutişlaridan ba’zi kişilar özlariça xulosa çiqara boşladilar. Ularning fikrlariça, Nabiy alayhissalom sevimli qizlari Fotima roziyallohu anhoni jiyanlari Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahuga ilinayotgan bölişlari kerak edi. Ular sekin Hazrati Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahuning yonlariga kirib ul zotga maslahat bera boşlaydilar. Ularning fikriça, Payğambar alayhissalom Abu Bakr Siddiq va Umar ibn Xattob roziyallohu anhumolarga uzr aytganlaridan keyin Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahudan boşqa kişini kuyovlikka közlamagan bölar edilar. Şuning uçun ular Ali karramallohu vajhahuni Nabiy alayhissalomga Fotima Zahro roziyallohu anhoning qöllarini söraşga qistaydilar.
Ibn Is'hoq (r.a.) özlarining “As-Siyra” kitoblarida quyidagilarni zikr qilganlar: “Hazrati Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu Nabiy alayhissalom huzurlariga bordilar. Ammo biroz uyalganlaridan va hijolat çekkanlaridan taşrif sababini aytolmadilar. Şunda Payğambar alayhissalom: «Amakim Abu Tolib öğlining qanday ehtiyoji bor ekan?» dedilar. Ali karramallohu vajhahu tortina-tortina gap boşladilar: «Rasululloh (alayhissalom)ning qizlari Fotima (roziyallohu anho)ning qöllarini sörab keldim». Rasululloh (sollallohu alayhi vasallam)ning muborak çehralarida mamnuniyat hislari namoyon böldi”. Ertasiga Hazrati Ali roziyallohu anhu takror Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga bordilar. Nabiy alayhissalomga yaqinroq joyda turdilar va ul Zot eşitadigan qilib: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning qizlariga sovçilik qilmoqçi bölgan edim», dedilar. Payğambar alayhissalom bu gapni darhol mulohaza qilib, ul zotga oğir botmaydigan qilib: «Biror narsang bormi (mahrga)?» dedilar. «Yöq, ey Allohning Rasuli», deb javob berdilar Ali (r.a.). «Hutamiyya sovuting qani?», dedilar. «Özimda, ey Allohning Rasuli», dedilar. «Bölmasa, öşani ber», dedilar Rasululloh sollallohu alayhi vasallam. Ali karramallohu vajhahu tezda borib, sovutni olib keldilar. Nabiy alayhissalom uni sotib, kelinga sep qilişni buyurdilar. Sovutni Hazrati Usmon Zunnurayn tört yuz yetmiş dirhamga sotib oladilar. Hazrati Ali roziyallohu anhu bu pulni keltirib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga qöyadilar. Nabiy alayhissalom muborak qöllari bilan ularni oladilar va bir qismini Bilol roziyallohu anhuga berib, atir va xuşböy narsa sotib olib keliş uçun topşiradilar. Qolganini Ummu Salama roziyallohu anho onamizga berib, kelinga kerakli narsalarni sotib olişni tayinlaydilar. Söngra Sarvari Koinot alayhissalom sahobai kirom Anas roziyallohu anhu orqali Abu Bakr Siddiq, Umar ibn Xattob, Usmon ibn Affon, Talha, Zubayr va ansorlardan yana şunça kişini huzurlariga çorlaydilar.
Nabiy alayhissalom dilbandlari Fotima Zahro roziyallohu anhoning qoşlariga borib: «Ey qizim Fotima! Ali senga uylanmoqçi, bunga nima deysan?», dedilar. Muhtarama qizlari qattiq hayo va ibolari bois sukut saqlab, heç qanday javob bermadilar. Bu esa rozilik alomati edi. Bu asnoda çaqirilgan sahobalar ham yetib kelişdi. Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallam ularga şunday dedilar:
“– Tanho hamdu sanoga loyiq, qudrati ila butun mavjudotni yaratgan Allohga behad şukrlar bölsin. Şubhasiz, Alloh taolo oila qurişni va qarindoş-uruğlarni hurmatlaşni amr etdi: «U suvdan – nutfadan insonni yaratib, söng uni nasl-nasab egasi va quda-anda qilib qöygan Zotdir. Darhaqiqat, Parvardigoringiz (har işga) qodirdir» (Furqon, 54 oyat). Endi maqsadga kelsak, Haq taolo amriga köra, Fotimani Aliga nikohlab beraman. Agar rozi bölsa, tört yuz misqol kumuş evaziga vojib bir amal va qoim bir sunnat ila Fotimani Ali ibn Abu Tolib (r.a.)ga uzatayotganimga sizlarni şohid qilyapman. Alloh ularning mol-dunyolariga baraka berib, nasllarini aziz qilsin. Mana şuni sizlarga ma’lum qilib, özimga va barçangizga Allohdan mağfirat tilayman”, dedilar. Söngra Nabiy alayhissalom bir tovoq xurmo keltirib, taşrif buyurgan mehmonlarga tortiq qildilar. Bu orada Hazrati Ali karramallohu vajhahu ham yetib keldilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tabassum ila: «Ey Ali! Men tört yuz misqol kumuş evaziga Fotimani senga nikohladim», dedilar. Hazrati Ali karramallohu vajhahu şukr sajdasini ado qildilar. Sarvari Koinot alayhissalom Hazrati Ali va Fotima (r.a.)larning haqqiga: «Alloh oilangizga baraka va xursandçilik bersin. Sizlarga solih farzandlar ato etsin», deb duo qildilar.
Nabiy alayhissalom: «Alloh har bir Payğambarning zurriyotini uning nasabidan yaratgandir. Mening zurriyotim esa Alining nasabi ila davom etadi», deganlar (Buxoriy, Muslim). Uşbu nikoh voqeasini köplab muhaddis ulamolar rivoyat qilganlar. Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu bilan Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning oila qurişlari ikkinçi hijriy sanada Badr uruşidan keyin bölganligini ulamolarimiz öz kitoblarida bayon qilganlar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam töydan tört kun ötganidan keyin yoş kelin-kuyovning uylariga borib xabar oldilar. Öşa paytda Hazrati Ali karramallohu vajhahu yigirma beş yoşda, Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz ön sakkiz yoşda edilar. Kelinni Hazrati Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu ijaraga olgan xonaga tuşirişgan edilar, şundoq qilib ikki yoşning oilaviy hayotlari boşlangan edi. Mazkur ijaraga olingan xona masjidi nabaviydan uzoqroqda bölgan. Nabiy alayhissalom vaqtlari bölganda borib dilbandlari Fotima Zahro roziyallohu anhodan xabar olib turdilar. Keyinroq Nabiy alayhissalom ularni yaqinga köçirişni reja qildilar. Bu rejadan xabar topgan sahoba Horisa ibn Nömon (r.a.) Nabiy alayhissalomning xonalariga biriga hamdevor bölgan xonasini yoş kelin-kuyovga böşatib berdilar.

Madinai Munavvarada Hazrati Ali va Fotima Zahro (r.a.)lar uylarining qadimiy manbalarga köra tayyorlangan ehtimoliy maketi. Binolarda ularga tegişli deb hisoblangan buyumlar va jihozlar ham joylaştirilgan.

Hazrati Ali karramallohu vajhahu va Fotima Zahro roziyallohu anho oila qurganlaridan keyin bir yil ötib uçinçi hijriy sananing Ramazon oyi örtalarida tönğiç öğillari Imom Hasan roziyallohu anhu dunyoga keldilar.
Imom Hasan roziyallohu anhu tuğilganlari haqidagi xabarni eşitgan Nabiy alayhissalom nihoyatda xursand böldilar, şoşilib kelib gödakni quçoqlariga olib quloqlariga ozon va iqomat aytdilar.
Rofe’ (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Fotima roziyallohu anhoning tuqqan bolasi Hasan ibn Alining quloğiga azon aytayotganlarini kördim» (Abu Dovud va Termiziy). Payğambar sollallohu alayhi vasallam uçun nabiralari Imom Hasan roziyallohu anhuning tuğilişlari katta quvonç boisi böldi. Çunki hozirgaça, ul zot ellik yetti yoşga kirib qolgan bölsalar ham zurriyotlaridan öğil farzand turmagan edi. Alloh taolo ul zotning zurriyotining davomi aynan şu gödakdan boşlanişini iroda qilgan edi. Nabiy alayhissalom közlarining quvonçi bölib tuğilgan bu muborak farzandga «Hasan» (Yaxşi) deb ism qöydilar. Öşa kungaça birov öz bolasiga bu nomni qöymagan edi. Imom Hasan roziyallohu anhuning dunyoga kelganlari Madinai Munavvarada töyga aylanib ketdi. Rasululloh sollallohu alayhi va olihi vasallam xalqqa aqiyqa qilib berdilar. Imom Termiziy Ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qiladilar: «Payğambar sollallohu alayhi vasallam Hasanga bir qöy söyib aqiyqa qildilar va: «Ey Fotima, uning soçini olib, soçi vaznida kumuş sadaqa qilgin»,-dedilar. Bas, tortsak, uning vazni bir dirham yoki dirhamning ba’zisiça çiqdi». Ana öşa kumuş ham kambağallarga sadaqa qilindi.
Imom Hasan roziyallohu anhuning tavalludlaridan taxminan bir yilu bir oy ötib, törtinçi hijriy sananing şa’bon oyida Imom Husayn roziyallohu anhu dunyoga keldilar. Nabiy alayhissalomning quvonçlariga quvonç qöşildi. Ul zot alayhissalom qöş nabirali bölib ikki nabiralarini mehr-muhabbat bilan tarbiya qila boşladilar.

Fotima Zahro roziyallohu anho uylariga kiriş eşigi
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho va Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahuning turmuşlaridan tuğilgan Imom Hasan va Imom Husayn roziyallohu anhumolardan taşqari yana Zaynab va Ummu Kulsum ismli qizlar dunyoga kelganlar. Yana bir öğillari Muhassin esa gödakligida vafot etadi.
Hazrati Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu kambağal va dunyo işlariga zohid bölganlaridan Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz bilan oilaviy hayotlari yöqçilik, iqtisodiy tanglik bilan ötgan. Bu haqiqat mötabar hadis, siyrat va tarix kitoblarimizda kelgan köplab rivoyatlarda öz aksini topgan.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning rayhonlari bölmiş Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz tegirmon aylantiraverib qöllari qavarib ketganidan, meşda suv taşiyverib yelkalari şilinganidan, uy supurib kiyimlari çang bölganidan turmuş örtoqlari Imom Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhuga biroz şikoyat qildilar. Hazrati Imom Ali roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga asirlar kelganini, ul zotdan xodima (yordamçi) söraşlarini aytdilar. Fotima Zahro roziyallohu anho Nabiy alayhissalomning huzurlariga bordilar. Ul zotning huzurlarida bir neça sahobalar bor edi. Ularning oldida ehtiyojlarini ayta olmadilar. Oişa roziyallohu anhoga sekin nima sababdan kelganlarini aytdilar va qaytib ketdilar. Nabiy alayhissalomning oldilaridan sahobalar ketganidan söng Oişa roziyallohu anho Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning kelganlarini aytdilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam nuri diydalari Fotima Zahro roziyallohu anhoning uylariga bordilar. Ular uxlamoqçi bölib turişgan ekan. Kirişga izn söradilar. Söngra kirib ularga dedilar: “Sizlarga xodimdan ham yaxşiroq narsani aytaymi? Uxlaş uçun töşakka kirsangiz öttiz uç marta tasbeh (Subhanalloh) ayting, öttiz uç marta tahmid (Alhamdulillah) ayting, öttiz uç marta takbir (Allohu Akbar) ayting. Ana şular siz uçun xodimdan yaxşiroqdir!, dedilar” (Buxoriy, Termiziy).
Jannat ayollarining sayyidasi, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning jigarporalari bölmiş Fotima Zahro roziyallohu anho tegirmon aylantiraverib qöllari qavarib ketibdi. Suv taşiyverib yelkalari şilinibdi. Uy supuraverib kiyimlari çang bölibdi. Bu bilan Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning qadrlari erlari nazdida kamaydimi, otalari nazdida kamaydimi, Robbilari nazdida kamaydimi?!
Er hatto uy işlarida xotiniga yordamlaşib turişi gözal muomalat va sunnatdandir. Fotima Zahro roziyallohu anho çöri emas edilar. Ul zoti şarifani heç kim xorlamagan edi. Ammo uy yumuşlari ul zoti şarifani çarçatgan edi. Umr yöldoşlari Imom Ali roziyallohu anhuning xodima olib bermaganlariga sabab iqtisodiy qiyinçilik edi, ortiqça pullari yöqligi edi, bu ham Alloh taoloni bandalarining sabr-qanoatini sinaş uçun yuvorgan sinovlari edi. Maqsad Fotima Zahro roziyallohu anhoni qiynaş emas edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham dilbandlari Fotima Zahro roziyallohu anhoga xodima bermadilar. Zero, ul zot odil edilar. Agar qizlari Fotima Zahro roziyallohu anhoga xodima bersalar, Madinadagi boşqa ayollarga ham xodima beriş lozim bölib qolar edi, şu sababdan bu işni qilmagan edilar.

Ibn Is'hoq (r.a.) özlarining siyrat kitoblarida quyidagilarni zikr qilganlar: “Hazrati Ali karramallohu vajhahu saharlab oilasiga yegulik topiş uçun iş istab çiqib, loy qorişga quduqdan suv taşigani işçi izlab yurgan ayolga töğri kelib qoladilar. Özaro kelişib, bir paqir suvga bir donadan xurmoga işlaşga rozi böladilar. Natijada yigirma dona xurmoga işlaydilar. Ayoldan mehnat haqini olib uyiga qaytayotgan edilar, yölda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uçrab qoldilar. Yonidagi narsa nimaligini söradilar. “Bu – xurmo. Arqon bilan quduqdan suv tortib, qöllarim qavarib, mehnatim evaziga topgan xizmat haqim”, dedilar Ali karramallohu vajhahu”. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ul zotning qöllarini silab uqalab qöydilar. Söng yuzlarini siypalab turib: “Bu qöllarga Alloh baraka bersin!, deb duo qildilar va yana: “Ey Ali, xurmodan menga ham dorilikka bir dona ber”, dedilar”.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam suyukli qizlari Fotima Zahro roziyallohu anhoning uylariga kelib: “Öğilçalarim qani?, deb Imom Hasan va Husayn roziyallohu anhumolarni söradilar. Fotima roziyallohu anho javob berdilar: “Ertalab tursak uyimizda yegulik narsa qolmagan ekan. Ali menga “Men ularni olib ketaman. Uyda heç narsa qolmabdi, tağin senga ğalva qilişib qolmasin” deb ikkalasini ham olib yahudiynikiga ketgan edi”, dedilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam öşa tomonga borib qarasalar nabiralari hovuz böyida öynab ötirişgan ekan. Yonlarida bir qança xurmo. “Ey Ali, kun qizdirmasdan turib bularni olib uyga qaytmaysanmi?”, dedilar. “Ey Allohning Rasuli! Ertalab tursak uyda heç narsa qolmagan ekan. Bir oz ötirib tursalar Fotimaga ham xurmo töplab olar edim”, dedi Ali karramallohu vajhahu. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir oz ötirib turdilar. Ali roziyallohu anhu yahudiyning xurmosini terib berar va bir paqir xurmoga bir dona xurmo haq olar edi. Bir qança xurmo terib olgaç Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan birga xurmolarni kötarib Hasan va Husaynlar bilan birga uyga qaytdilar”.
Abu Sa’laba (r.a.)dan rivoyat qilinişiça, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam biror safardan qaytsalar, avvalo, masjidga kirib, ikki rakat namoz öqir, söng qizlari Fotima Zahro roziyallohu anhoni ziyorat etib, keyin zavjalarining huzurlariga kirar edilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir kuni suyukli dilbandlariga şunday iltifot etdilar: «Ey Fotima, Alloh sen rozi bölgan kimsalardan rozi bölur, aksinça, sen ğazablangan kimsadan esa ğazablanur!» (Buxoriy, Termiziy va Muslim).
Fotima Zahro roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning otalik mehrlaridan doimo bahramand bölar edilar. Ul zoti şarifa turmuş qurib alohida oilalik bölganlarida ham bu holat davom etgan. Fotima Zahro roziyallohu anho öz umr yöldoşlari Imom Ali ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu bilan kamtarona va saodatmand hayot keçirar edilar. Ularning hayotlari ibodat, taqvo, zohidlik va islom dinining barça boşqa qoidalariga muvofiq hayot bölganidan ham şundoq edi. Ammo issiq jon, suyaksiz til deganlaridek ba’zi hollarda eri xotin örtalarida “arazlaşib” qolişlar ham yuzaga çiqib qolar edi, öşandoq paytlarda ularning oralarini sozlaşga şoşiladigan birinçi şaxs Payğambar sollallohu alayhi va olihi vasallamning özlari edilar. Ibn Sa’d (r.a.)ning «Tabaqot»larida va boşqa tarix manbalarida quyidagi ma’nodagi rivoyat zikr qilingan: «Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni öz qizlari Fotima Zahro roziyallohu anhonikiga öta ğamgin holda kirib ketayotganlari körildi. Ul zot u yerda ma’lum vaqt böldilar. Keyin esa yuzlaridan quvonç barq urgan holda çiqdilar. Buni körgan sahobalar u zotdan: «Ey Allohning Rasuli, bir holda kirigan edingiz, qaytib çiqqaningizda yuzingizda bunçalik quvonçni körmoqdamiz?» dedilar. «Men quvonmay kim quvonsin! Axir men özimga eng mahbub ikki kişining orasini isloh qildim!», dedilar”.
Musavvir ibn Mahrima (r.a.) rivoyat qiladilar: «Rasululloh alayhissalomning minbarda turib, şunday deganlarini eşitdim: «Fotima mendan bir parçadir. Unga aziyat bergan menga jafo qilibdi. Uni bezovta etgan mening halovatimni buzibdi» (Termiziy).
Hazrati Ali karramallohu vajhahudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam keçasi ul zot bilan Fotima (roziyallohu anho)ning eşiklarini taqillatib: «Ikkovingiz namoz öqimaysizmi?!», dedilar. «Ey, Allohning Rasuli, jonimiz Allohning qölida, qaçon xohlasa öşanda bizni uyğotadi», dedim. Bas, Ul zot men öşa gapni aytganimda, menga biror narsa qaytarmay ketdilar. Keyin, Ul zotning burilib ketayotib, sonlariga urib: «Va inson aksari holda jadal qiluvçidir», deyayotganlarini eşitdim (Buxoriy, Muslim va Nasaiy). Bu öz navbatida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Fotima Zahro roziyallohu anho va ul zot şarifaning oilalarini keçasi nafl ibodat qilişga çorlaşlari edi. Ana şunday tarbiyalar ta’sirida Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz dunyodagi eng ibodatli şaxslardan bölib yetişdilar. Nabiy alayhissalom Fotima Zahro roziyallohu anho onamizda zohidalik, taqvodorlik hissi doimo hoyi havas, dunyo muhabbatidan ustun turişi uçun harakat qilar edilar.

Imom Bayhaqiy «Daloilun Nubuvva» nomli kitoblarida Fotima Zahro roziyallohu anhoning Uhud jangidagi iştiroklari haqida quyidagilarni keltirganlar: «Muhojir va ansoriy ayollar çiqdilar. Yelkalarida taom va suvni kötardilar. Ular bilan birga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning qizi Fotima ham çiqdi. U otasini va u zotdan oqayotgan qonlarni körgandan quçoqladi va yuzlaridan qonni arta boşladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bölsalar: «Rasulullohning yuzini qonatgan qavmga Allohning ğazabi şiddatli böldi», der edilar».
Sahl ibn Sa’d (r.a.) rivoyat qiladilar: «Payğambar sollallohu alayhi vasallamning boşlarida dubulğalari sindirilganda, yuzlari qonatilganda va tişlari sindirilganda, Ali qalqonda suv olib kelar, Fotima bölsa, qonni yuvar edi. U qonni ziyoda bölayotganini körib böyrani oldida kuydirib jarohatga bosdi. Şunda qon töxtadi».
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Makkani fath qilgani borganlarida Fotima Zahro roziyallohu anho ham ul zot alayhissalom bilan birga edilar. Imom Buxoriy, Muslim va boşqalar Ummu Honiy binti Abu Tolib roziyallohu anhodan rivoyat qiladilar: «Fath kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borsam ğusl qilayotgan ekanlar. Fotima esa, u kişini tösib turar edi. Bas, Ul zot: «Kim bu?», dedilar. «Men, Ummu Honiyman», dedim”. Uşbu hadisning roviylari Ummu Honiy roziyallohu anho Payğambar alayhissalomning amakilari Abu Tolibning qizlaridir. U kişi Imom Ali karramallohu vajhahuning opalari bölganlar. Ummu Honiy Makkalik edilar, şuning uçun ham Makka fath etilgan kuni Nabiy sollallohu alayhi vasallamning kelganlarini eşitib, huzurlariga borganlar. Keyin esa, hadisda vasf qilingan holatni körganlar. Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ğusl qilayotganlarida tösib turganlari ul zoti şarifa padari buzrukvorlarining xizmatlarida doimo hoziru nozir ekanliklarini körsatadi.
Ummu Honiy roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: «Makka fathi kuni bölganda Fotima kelib Payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamning çap tomonlariga, Ummu Honiy öng tomonlariga ötirdi. Çöri qiz bir idişdan şarob keltirib, ul zotga tutdi. Bas, ul zot undan içdilar. Söngra Ummu Honiyga tutdilar. U ham undan içdi va: «Ey, Allohning Rasuli, oğzimni oçib yubordim, rözador edim», dedi. «Biror narsaning qazosini tutayotgan edingmi?», dedilar. «Yöq», dedi. «Agar nafl bölsa, senga zarar qilmaydi», dedilar». Yana boşqa bir rivoyatda esa: «Nafl röza tutuvçi öz nafsining amini yoki amiridir. Xohlasa tutadi, xohlasa oçib yuboradi», dedilar» (Sunan egalari va Imom Ahmad rivoyati). Fotima Zahro roziyallohu anho onamizning Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yonlarida ötirişlari ham ul kişining e’tiborlari uluğ ekanligiga dalolat qiladi.
Hazrati Fotima Zahro roziyallohu anho onamiz siyratlari va barça fazilatlari haqida söz yuritişga inson na söz, na jur’at topa oladi. Ha, heç şubha yöqki ul zoti şarifa islom dini insoniyatga musulmon ayol hayotda qanday yaşaşi kerakligini namoyon etuvçi ideal şaxs edilar. Ul zoti şarifaning ma’naviy qiyofalari şaxsan Payğambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning tarbiyalari ila şakllangan edi. Sarvari Koinot alayhissalom suyukli qizlarini başariyatni hali-hali hayratga solib kelayotgan ötkir donişmandligi bilan pokiza holda ulğaytirgan edilar.


Oişa binti Abu Bakr (r.a.) quyidagilarni aytganlar: «Körinişda, hay’atda, özini tutişda, ötirişda va turişda Fotimaçalik Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga öxşaş odamni körmadim. Agar u Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kirsa, ul zot örinlaridan turib, öpib kutib olar va öz örinlariga ötkazar edilar. Nabiy sollallohu alayhi vasallam uning oldiga kirib qolsalar, u turib ul zotni öpib kutib olar va öz örniga ötkazar edi». Yana Oişa (r.a.) aytganlar: «Odamlarning içidan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga eng mahbubi kim edi?», deb söraldi. «Fotima edi», dedi. «Erkaklardançi?», deyildi. «Fotimaning eri edi. Uning faqat soimu qoimligini bilaman», dedi» (Abu Dovud, Termiziy).
Ibn Abbos (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Ahl jannatning afzali Xadiyja va Fotimadir» (Buxoriy rivoyati). Anas (r.a.)dan rivoyat qilinadi: «Olamlarning ayollaridan törttasi senga yetadi; Mariyam binti Imron, Xadiyja binti Xuvaylid, Fotima binti Muhammad (alayhissalom) va Osiyo Fir’avnning ayoli» (Ahmad rivoyati).
(davomi keyingi qismda)
"Turkiston Sayyidlari va Eşonlari" xalqaro taşkiloti, Sayyid Ilhomxon Baxodir










